Nguy cơ phù mạch đường ruột do thuốc ức chế men chuyển (ACEI) và chẹn thụ thể Angiotensin II (ARB)

Các nhóm thuốc ACEI và ARB đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa thể tích máu và sức cản mạch máu thông qua hệ thống renin-angiotensin-aldosteron (RAA). Tuy nhiên, bên cạnh hiệu quả điều trị, các bác sĩ và dược sĩ cần đặc biệt lưu ý đến biến chứng phù mạch, đặc biệt là phù mạch đường ruột - một tình trạng rất dễ bị chẩn đoán nhầm.

1. Các thuốc phổ biến tại Việt Nam

Dưới đây là danh mục các hoạt chất thuộc hai nhóm này đang lưu hành:

Tổng quan về tình trạng phù mạch (Angioedema)

2. Phù mạch liên quan ACEI/ARB:

• Định nghĩa: Là tình trạng sưng cục bộ dưới da hoặc niêm mạc do dịch thoát mạch vào mô kẽ.
• Vị trí thường gặp: Phù mạch thường xuất hiện ở mặt, lưỡi và đường hô hấp trên.
• Cơ chế và rủi ro:
  • ACEI: Gây phù mạch do làm tích tụ bradykinin. Tần suất gặp ở khoảng 0,1–0,7% bệnh nhân.
  • ARB: Nguy cơ thấp hơn ACEI và cơ chế hiện chưa rõ ràng. Khoảng 1,5% bệnh nhân từng bị phù mạch do ACEI có thể tái phát khi chuyển sang ARB.
• Chống chỉ định tuyệt đối: Không dùng ACEI cho bệnh nhân có tiền sử phù mạch do nhóm thuốc này. Đặc biệt, các chế phẩm phối hợp sacubitril/valsartan cũng chống chỉ định cho bệnh nhân có tiền sử phù mạch liên quan ACEI/ARB.

3. Phù mạch đường ruột do ACEI/ARB:

Phù mạch có thể xảy ra ở niêm mạc ruột mà không đi kèm với các dấu hiệu sưng nề ở mặt hay lưỡi.

• Triệu chứng lâm sàng: Đau bụng, buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy.
• Thách thức chẩn đoán: Do triệu chứng không điển hình, nhiều bệnh nhân phải thực hiện các thủ thuật không cần thiết để loại trừ bệnh lý khác. Một số trường hợp kéo dài nhiều năm trước khi được chẩn đoán đúng.
• Đặc điểm nhận dạng: Các triệu chứng có thể tự cải thiện trong vòng 2–3 ngày ngay cả khi chưa ngừng thuốc, dễ gây lầm tưởng là ngộ độc thức ăn hoặc rối loạn tiêu hóa thông thường.

4. Khuyến cáo thực hành cho nhân viên y tế

Cần cân nhắc chẩn đoán phù mạch đường ruột nếu bệnh nhân đang dùng ACEI/ARB có các biểu hiện sau:

• Lâm sàng: Đau bụng đột ngột (có hoặc không kèm nôn/tiêu chảy).
• Cận lâm sàng: CT scan hoặc siêu âm bụng cho thấy thành ruột dày, có hoặc không có dịch ổ bụng.
• Xét nghiệm: Nồng độ chất ức chế C1-esterase ở mức bình thường (giúp loại trừ phù mạch di truyền).
• Xử trí: Ngừng ngay thuốc nghi ngờ. Các triệu chứng thường giảm rõ rệt ngay sau khi dừng thuốc.

Ghi nhận tại New Zealand (2010-2025): Dữ liệu từ hệ thống Cảnh giác Dược của New Zealand cho thấy có 278 ca phù mạch do ACEI và 26 ca do ARB được báo cáo. Tuy nhiên, chưa ghi nhận ca phù mạch đường ruột nào, điều này gợi ý rằng biến cố này có thể đang bị báo cáo thiếu do khó chẩn đoán.

-----------------------------------------

Nguồn: Medsafe / Cảnh giác Dược Việt Nam

Người điểm tin: DS. Nguyễn Thị Thơ

Khoa Dược - Trang thiết bị - Vật tư y tế Trung tâm Y tế Gia Lộc

Địa chỉ: Số 56 Nguyễn Chế Nghĩa, xã Gia Lộc, thành phố Hải Phòng.

Email: ttytgialochp@gmail.com

📞 Hotline: 0964.831.616 hoặc 0912.100.822 (Phục vụ 24/7)

☎️ SĐT: 02202.606.115

⏰ Thời gian làm việc: Khám BHYT tất cả các ngày trong tuần (bao gồm cả ngày nghỉ và ngày lễ).

🌎Website: https://ttytgialoc.vn/         🌐 Fanpage: Trung tâm Y tế Gia Lộc