Khi kháng sinh mất tác dụng, điều gì sẽ xảy ra?

07/08/2026 16:30

Trong nhiều năm qua, thuốc kháng sinh giữ vai trò then chốt như một 'lá chắn' giúp con người chống lại các bệnh lý do vi khuẩn gây ra. Tuy nhiên, hiện nay có một thực trạng đáng quan ngại là người bệnh bị kháng kháng sinh, số lượng này đang gia tăng đáng báo động, khiến những 'lá chắn' này dần trở nên kém hiệu quả và không còn tác dụng đối với vi khuẩn, dẫn đến hiệu quả điều trị giảm sút rõ rệt.

Để giúp người dân hiểu rõ hơn về tình trạng kháng kháng sinh là gì, nguyên nhân do đâu, Trung tâm Y tế Gia Lộc xin chia sẻ những thông tin hữu ích qua bài viết dưới đây.

Khi kháng sinh không còn tác dụng, 'lá chắn' bảo vệ cơ thể sẽ mất tác dụng, khiến vi khuẩn bùng phát và việc điều trị người bệnh trở nên khó khăn hơn.

Kháng kháng sinh là gì?

Kháng kháng sinh là quá trình vi khuẩn tự biến đổi gen để chống lại các dòng thuốc điều trị trước đây. Dù đã tiếp xúc với kháng sinh, vi khuẩn vẫn tiếp tục sống sót và phát triển, khiến việc điều trị không còn hiệu quả. Về bản chất, đây có thể coi là "phản ứng tiến hóa và thích nghi" của vi khuẩn trước các tác động của thuốc.

Hiện tượng kháng kháng sinh thực chất đã được ghi nhận ngay từ trước khi penicillin lần đầu tiên được đưa vào sử dụng trong lâm sàng vào đầu những năm 1940. Theo thời gian, sự gia tăng kháng thuốc ở hầu hết các dòng kháng sinh đã trở nên phổ biến, điều đó trở thành một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Khi ngày càng nhiều vi khuẩn có khả năng kháng thuốc, hiệu quả phòng và điều trị bệnh của thuốc sẽ suy giảm nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến nguy cơ không thể chữa trị.

Lưu ý: Bản chất của việc kháng kháng sinh là kháng thuốc xảy ra ở vi khuẩn, không phải ở cơ thể con người.

Vi khuẩn biến đổi sinh ra cơ chế kháng thuốc, làm giảm hoặc mất hoàn toàn hiệu lực của thuốc kháng sinh.

Điều gì khiến vi khuẩn trở nên “mạnh hơn” trước kháng sinh?

Kháng kháng sinh là một quá trình tự nhiên xảy ra khi sử dụng kháng sinh, thường là do những thay đổi di truyền trong vi khuẩn. Tuy nhiên tình trạng kháng kháng sinh gia tăng nhanh chóng và trở thành một nỗi lo ngại thường là do tình trạng lạm dụng và sử dụng thuốc kháng sinh sai cách của bệnh nhân.

Sau đây là những lý do phổ biến gây tình trạng kháng kháng sinh cần lưu ý:

Sử dụng sai mục đích: Việc dùng kháng sinh để điều trị các bệnh nhiễm virus như cảm lạnh hoặc cúm là một ví dụ về việc lạm dụng kháng sinh. Nguyên nhân gây ra tình trạng sổ mũi, cảm cúm là do virus chứ không phải vi khuẩn gây ra; vì vậy việc dùng kháng sinh chỉ có tác dụng trên vi khuẩn không thể điều trị gốc rễ của nguồn bệnh mà còn khiến người bệnh có thể bị kháng kháng sinh vì lạm dụng việc dùng kháng sinh sai cách.
Tự ý mua thuốc không kê đơn: Việc tự ý mua/ bán thuốc kê đơn mà không có chỉ định của bác sĩ khiến người dân tiếp xúc với kháng sinh một cách bừa bãi và không dùng đúng bệnh, đúng mục đích điều trị.
Bỏ dở liệu trình: Đây có lẽ là lý do phổ biến hàng đầu thường gặp ở người bệnh, đặc biệt là những bệnh nhân điều trị ngoại trú. Theo phác đồ điều trị của Bộ Y tế khuyến cáo việc uống kháng sinh thường kéo dài 5 - 14 ngày tùy vào tình trạng bệnh, khả năng đáp ứng với thuốc của bệnh nhân và mức độ nhiễm khuẩn mà có thể khác nhau. Tuy nhiên điều đáng quan ngại là khi người bệnh dùng thuốc và thấy các triệu chứng có dấu hiệu đỡ, thuyên giảm thì lập tức ngừng uống thuốc giữa chừng, ngừng thuốc trước thời gian bác sĩ chỉ định. Việc này dẫn đến tình trạng vi khuẩn chưa được tiêu diệt hoàn toàn sẽ dần biến đổi để thích nghi với kháng sinh từ đó gây tình trạng kháng thuốc.
Sử dụng sai liều lượng: Việc dùng thuốc không đúng cách và không đủ liều làm nồng độ thuốc không đủ để đạt hiệu quả tiêu diệt vi khuẩn cũng là lý do mà người bệnh cần lưu ý.

Những thói quen đơn giản giúp ngăn chặn kháng kháng sinh

Để hạn chế tình trạng kháng kháng sinh, mỗi người có thể bắt đầu từ những hành động đơn giản: