Chủ động phòng ngừa và điều trị bệnh thủy đậu đúng cách

1. Bệnh thủy đậu là gì?

Thủy đậu (dân gian thường gọi là phỏng rạ) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do siêu vi khuẩn mang tên Varicella Zoster Virus (VZV) gây nên. Đây là một loại bệnh rất dễ lây truyền trong cộng đồng.

• Con đường lây truyền: Khi người mang siêu vi thủy đậu nói chuyện, hắt hơi hoặc ho, các siêu vi này sẽ theo nước bọt, nước mũi bắn ra ngoài không khí. Người khác hít phải luồng không khí này sẽ bị lây bệnh ngay.
• Đối tượng có nguy cơ cao: Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất là ở trẻ em. Đối với người lớn, khi mắc bệnh thủy đậu, các triệu chứng thường có xu hướng diễn tiến nặng hơn so với trẻ nhỏ.
• Thời điểm bùng phát: Bệnh có thể xảy ra rải rác hoặc dễ dàng bùng phát thành các ổ dịch lớn tại những nơi đông dân cư, có điều kiện vệ sinh kém. Tuy nhiên, đây là bệnh truyền nhiễm lành tính, có thể chủ động phòng ngừa bằng vắc-xin và điều trị khỏi hoàn toàn nếu biết chăm sóc đúng cách.

2. Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết

Các triệu chứng thường xuất hiện từ 14 đến 16 ngày sau lần tiếp xúc đầu tiên với người bệnh. Biểu hiện cụ thể qua các giai đoạn bao gồm:

• Giai đoạn khởi phát: Sốt nhẹ từ 1 đến 2 ngày. Người bệnh có cảm giác mệt mỏi, chán ăn, đau mỏi toàn thân.
• Giai đoạn toàn phát (Phát ban): Toàn thân bắt đầu phát ban. Ban thủy đậu ban đầu là những chấm đỏ hồng, sau đó nhanh chóng phát triển thành các mụn nước.
• Vị trí mọc ban: Đầu tiên ban mọc ở vùng đầu, mặt, cổ, thân người, sau đó lan dần ra các chi. các nốt ban thủy đậu này thường gây ngứa ngáy rất khó chịu.

3. Biến chứng nguy hiểm của bệnh

Biến chứng thường gặp nhất là bội nhiễm vi khuẩn tại các nốt đậu. Nếu không được điều trị kịp thời, tổn thương có thể ăn sâu, lan rộng gây viêm da, viêm mô tế bào hoặc nguy hiểm hơn là nhiễm trùng máu. Sau khi khỏi bệnh, các nốt bội nhiễm này sẽ để lại sẹo rỗ sâu gây mất thẩm mỹ.

Ngoài ra, thủy đậu có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm khác:

• Viêm phổi do thủy đậu: Ít xảy ra hơn nhưng diễn tiến rất nặng và cực kỳ khó điều trị.
• Viêm não do thủy đậu: Trẻ sau khi mắc thủy đậu đột ngột trở nên vật vã, quấy khóc, quờ quạng chân tay, nhiều trường hợp kèm theo co giật, hôn mê. Những ca nặng có thể gây tử vong nhanh chóng hoặc để lại di chứng thần kinh lâu dài như điếc, chậm phát triển trí tuệ, động kinh...
• Ảnh hưởng đến thai kỳ: Phụ nữ mang thai bị thủy đậu trong 6 tháng đầu thai kỳ có thể lây truyền sang con, gây hội chứng thủy đậu bẩm sinh kèm theo các dị tật nguy hiểm như teo cơ chân tay, đục thủy tinh thể (có thể gây mù lòa).

4. Hướng dẫn chăm sóc và điều trị đúng cách

4.1. Điều trị tại cơ sở y tế (nếu có chỉ định của bác sĩ)

• Sử dụng các thuốc chống nhiễm khuẩn, hạ sốt, an thần theo đúng y lệnh.
• Chăm sóc tại chỗ: Sau khi vệ sinh da sạch sẽ, dùng dung dịch xanh Milian (xanh Methylene) để chấm lên các nốt phỏng nước đã vỡ nhằm sát khuẩn, nhanh se miệng. Hoặc có thể bôi kem chứa hoạt chất Acyclovir theo chỉ định chuyên môn của bác sĩ.

4.2. Chăm sóc và cách ly tại nhà

• Cách ly y tế: Người bệnh cần nằm trong phòng riêng, thông thoáng, có ánh nắng mặt trời. Cần hạn chế tiếp xúc và phải đeo khẩu trang y tế liên tục từ 7 đến 10 ngày (tính từ khi phát ban cho đến khi toàn bộ nốt phỏng nước khô vẩy hoàn toàn).
• Sử dụng đồ dùng cá nhân riêng biệt: Tuyệt đối không dùng chung bát đũa, khăn mặt, bàn chải đánh răng, cốc uống nước với người khác.
• Vệ sinh thân thể: Cần tắm rửa hằng ngày bằng nước ấm hoặc các dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ trong phòng kín gió. Tắm rửa nhẹ nhàng, không chà xát làm vỡ các bóng nước.
• Chăm sóc mụn nước: Giữ tay sạch, cắt ngắn móng tay. Đối với trẻ nhỏ, nên đeo bao tay vải để tránh việc trẻ vô thức cào gãi gây trầy xước và nhiễm trùng da thứ phát.
• Chế độ dinh dưỡng: Ăn các thức ăn lỏng, mềm, dễ tiêu hóa như cháo, súp. Bổ sung đầy đủ chất dinh dưỡng và các vitamin (đặc biệt là Vitamin C) để tăng cường sức đề kháng. Khuyến khích uống nhiều nước lọc, nước cam hoặc nước dừa.

Trẻ mắc thủy đậu được chấm dung dịch xanh Methylene (xanh Milian) lên các nốt phỏng đã vỡ để sát khuẩn và làm se miệng vết thương.

⚠️ Dấu hiệu cảnh báo cần nhập viện ngay: Nếu người bệnh cảm thấy khó chịu tăng dần, lờ đờ, mệt mỏi nhiều, có hiện tượng co giật, hôn mê hoặc xuất hiện xuất huyết (chảy máu) trên các nốt phỏng, cần đưa ngay đến các cơ sở y tế gần nhất để được theo dõi và cấp cứu kịp thời.

5. Biện pháp phòng bệnh chủ động

• Tiêm vắc-xin phòng thủy đậu: Đây là biện pháp an toàn, hiệu quả và tốt nhất để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình.
• Giữ gìn vệ sinh: Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, súc họng và vệ sinh mũi hằng ngày bằng nước muối sinh lý. Vệ sinh cá nhân, nhà cửa, trường học và các vật dụng sinh hoạt bằng dung dịch sát khuẩn thông thường. Phòng ở và phòng học phải sạch sẽ, thông thoáng.
• Hạn chế tiếp xúc: Không tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh thủy đậu để tránh lây nhiễm chéo.
• Nghỉ ngơi hợp lý: Người được xác định mắc thủy đậu cần nghỉ học hoặc nghỉ làm việc từ 7 đến 10 ngày kể từ khi phát hiện bệnh để vừa dưỡng bệnh, vừa tránh lây lan cho cộng đồng.

Cẩm nang phòng và điều trị bệnh